Rum asıllı bir Türk olan Ordinaryüs Prof. Afksendiyos Kalangos, geliştirdiği biyolojik kalp kapağıyla literatüre geçti. Gürcistan'dan Bolivya'ya kadar pek çok ülkede kalp hastalıkları konusunda çalışan "Hearts For All" adlı derneğin de kurucusu. Dünyada ilk kez tamamen nakledilebilecek yapay kalp için klinik deneylerin başlayacağı şu günlerde, Cenevre'de yapay akciğer geliştirmeye çalışan Kalangos ile Tuğçe Köksal konuştu.

- Kalp kapağı yetersizliği nasıl bir hastalık?
Kapak yetersizliği, kalp yetmezliğinin en önemli sebeplerinden. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde ciddi bir sağlık problemi. Bu hastalık çocuklarda ya doğuştan ya romatizmal nedenlerle ya da enfeksiyon sebebiyle görülebiliyor. 40 yaş üstündeki erişkinlerdeyse dejeneratif kapak hastalıkları çoğunlukta. Erken tedavi edilmezse, hastaların yüzde 70-80'i üç yıl içinde hayatını kaybediyor.

- Bu hastalık Türkiye'de ne kadar insanı etkiliyor?
Türkiye'de yılda yaklaşık 50 bin açık kalp operasyonu yapılıyor. Yarısından çoğu kapak ameliyatı. Dünya Sağlık Örgütü'nün istatistiklerine göre bu hastalık gelişmekte olan ülkelerde ilkokul çağındaki bin çocuktan 1 ile 8'inde görülüyor. On bin bebekten 5'inin ise kalp kapağı doğuştan sorunlu. Ülke nüfusunun 80 milyon olduğunu düşünürsek, 80 bin romatizmal kapak hastası olduğunu ve bunların bir gün mutlaka açık kalp ameliyatına maruz kalacağını söyleyebiliriz.

- Hastalığın tek tedavisi ameliyat mı?
Hastaların kalp yetersizliği semptomları belirgin hale gelmeden ameliyat olmaları şart, aksi takdirde kapağın tamir şansı azalıyor. Türkiye'de romatizmal kapak hastalığı fazla olduğu için özellikle 18 yaş altındaki çocuklarda kalp yetersizliğinin en önemli sebeplerinden biri. Diğer taraftan, Türk toplumunda insan ömrünün artmaya başlaması, dejeneratif ve enfarktüse bağlı kapak hastalıklarının sayısını da artırıyor.

- Kalp kapağı yetersizliğinde kullanılan ve kalbe takıldıktan sonra vücut içinde eriyen kapak halkası yaptınız.
Adı Kalangos halkası. Bu halka için Avrupa'dan gerekli onayı 2004'de aldık ve kullanıma sunduk. Dört yılda 3 bin 500 hastada bu halkalardan kullanıldı. Dünyada ilk ve tek olan bu halkalar bioemilir özelliğe sahip ve özellikle çocuk hastalarda çok büyük avantajları var. Halka 6 ay içinde eriyerek çocuğun genel gelişimine uygun şekilde kendi kalp kapağı halkasını da geliştirmesine olanak sağlıyor. Dolayısıyla herhangi bir yabancı cismin vücutta bulunmasının yaratabileceği komplikasyonlar engelleniyor.

- Üçüncü nesil biyolojik kalp kapağı da üzerinde çalıştığınız projelerden biri. Farkı ne?
Biyolojik kapaklar, kalp kapaklarını tamir edemediğimiz durumlarda ve kapak değişiminin gerektiği zamanlarda kullanılan yapay kapak protezleri. Dünyada kalp kapağı ameliyatlarında metal ve biyolojik kapaklar kullanılıyor. Metalik kapakların yılda yüzde 4'ünde kanama ve pıhtı yaratma tehlikesi var. Kanın pıhtılaşmaması için yaşam boyu ilaç kullanılması lazım. Biyolojik kapaklar çocuklarda çok hızlı tahrip oluyor ve zamanla kireçleniyor. O zaman tekrar değiştirmek için ikinci bir açık kalp ameliyatı gerekiyor. Üçüncü nesil kapaklar, insan kapağının biyolojik davranışına çok yakın olacak ve vücutla uyum sağlayacak. Böylece, kireçlenme riski azalacak ve tekrar tekrar ameliyat yapılmasına gerek kalmayacak. Kapakların deneysel araştırmaları bitti. Avrupa ve Amerika'da beş merkez belirleyeceğiz. Üç yüze yakın gönüllü hastaya bu kapaklardan takılacak ve hastalar iki yıl izlenecek. Sonuçlar pozitif olursa, 2011'de geniş kapsamlı kullanıma başlayacağız.

- Yapay akciğer çalışmalarında hangi aşamadasınız?
Akciğer nakli olması gereken hastaları organ bulana kadar hayatta tutabilmek amacıyla ilk yapay akciğer modellerini ortaya koyduk, hayvanlar üzerindeki deneylerden olumlu sonuçlar aldık. İnsan kilosuna uygun kiloda hayvanlarda denedikten sonra çalışmaya insanlarla devam edebileceğiz. Öncelikle yapay akciğere iki fonksiyon kazandırmak gerekiyor. Hem yeterli miktarda oksijenin kana geçmesini sağlamamız hem de imal edilen karbondioksiti elimine etmemiz gerek. Bu aşamada yeterli miktarda oksijen veriyoruz ancak karbondioksiti elimine etmede bir takım sorunlarımız var. Bu cihazı, hastalar ameliyattan sonra daha çabuk ayağa kalksınlar diye göğüs boşluğuna koymayı hedefledik. Yani küçülttük. Bunun için cihazdaki oksijen karbondioksit alışverişinin yapıldığı yüzeyi ufaltmak zorunda kaldık. Bu, kanda birikmiş karbondioksiti yeterli miktarda elimine etmeyi engelledi. Şimdi, bu sorunu çözmek için deneysel çalışmalar yapıyoruz.

- Geçtiğimiz günlerde yapay kalbin 2011'de hazır olacağına dair haberler çıktı. Yapay kalp gerçekten üç yıl sonra kullanılabilecek mi?
Yapay kalp projesi üzerinde çalışan Prof. Dr. Alain Carpentier benim hocam. 15-20 yıllık bir proje bu. Daha klinik çalışmalar yapılmış değil. Yalnız hayvanlarda denenmiş bir yapay kalpten bahsediyoruz. Dolayısıyla insanda ne tür komplikasyonlara sebep olacağı henüz belli değil. Klinik deneyler için beş referans merkezi seçmek zorundalar. Kalp yetersizliği olan gönüllü hastalara takacaklar. Daha sonra üç yıl o hastaları izlemeleri gerekli. Yapay kalplerin en önemli komplikasyonu pıhtılaşma. Hayvanlarda kan daha akıcı olduğu için pıhtılaşma tehlikesi insanlara oranla çok daha az. O nedenle şu aşamada fazla ümitli davranmamak, temkinli olmak lazım. Kinlik araştırmaları beklemekte fayda var. "İnsan kalbinin yerini alacak yapay kalp gelişti" izlenimini vermek yanlış olur.

sayı: 2