Apollo uzay uçuşları ya da Manhattan Projesi gibi hükümetin tutkuyla sarıldığı bilimsel programların dönemi sona ermiş gibi gelebilir. Fakat Tennessee'den Demokrat kongre üyesi ve Bilim ve Teknoloji komitesi başkanı Bart Gordon, ABD'nin hükümet desteği gerektiren yeni bir mücadeleyle karşı karşıya olduğuna inanıyor: Geleceğin yakıtını bulmak. Gordon, enerji alanında çalışmalar yapacak yeni bir devlet kurumunun, yani devrimsel nitelikteki teknolojilere yatırım yapma yetkisi olan İleri Araştırma Projeleri Dairesi'nin (Advanced Research Projects Agency-Energy; ARPA-E) kurulmasını önerdi. Newsweek'ten Fareed Zakaria, Gordon ile ARPA-E ve özel sektörün neden bu mücadeleye tek başına giremeyeceği üzerine konuştu. İşte bu röportajın önemli bölümleri.

- Zakaria: Enerji krizini çözmek için "sadece marjinal değişikliğe değil, devrimsel nitelikteki buluşlar"a ihtiyaç olduğundan bahsettiniz. Bunlar ne tür buluşlar?

Gordon: Şimdilik bunların ne olduğunu bilemiyor olabiliriz. Güneş enerjisi ve nanoteknolojinin biraraya getirilmesi güneş panellerinin kullanımını ve yaygınlaşmasını kolaylaştırabilir. Enerji depolama iyi bir örnek. Yenilenebilir enerji endüstrisi açısından piller de muhteşem. Zira rüzgârın esmediği, güneş ışığının olmadığı zamanlarda piller enerjiyi depolayamazsa, yenilenebilir enerji kaynaklarını tam kapasite kullanamayacaksınız. Bu örneklerden sadece biri, fakat genel anlamda temel araştırmalardan ne tür bir kazanç sağlayacağımızı bilmiyoruz. Ben tamamen yeni bir yakıt elde edebileceğimizi düşünüyorum.

- Ve bu ilerlemeleri gerçekleştirmek için yeni bir hükümet programı önerdiniz.
ARPA-E Enerji Bakanlığı bünyesinde kurulabilecek bir ileri araştırma dairesi… Bu programın yöneticisi de kendini farklı araştırma alanlarına adayabilecek, ülkenin en iyi ve zeki insanlarını halkın arasından seçebilecek.

- Piyasanın bunu yapması gerektiğini söyleyen bazı kuşkucular var.
Bu gibi temel araştırma alanlarında özel sektörün daha ileri gideceğini düşünmüyoruz. Bu aynı zamanda kamu ve özel sektörü, endüstriyi, ulusal laboratuvarları, üniversiteleri biraraya getirecek eşsiz bir fırsat. Böylece sadece buluşlar gerçekleştirmiyorsunuz aynı zamanda dahil ettiğiniz topluluğun buluşu bir sonraki adıma, yani piyasaya taşımalarını sağlıyorsunuz.

- Fakat Silikon Vadisi bu sorun için para saçıyor, öyle değil mi?
Temel araştırmalara değil. Genel anlamda var olan güneş enerjisi araştırmasında ya da teknolojide yer almaya çalıştıklarını görüyorsunuz. Dönüşümsel değil, marjinal yenilikler yapıyorlar. Silikon Vadisi ve özel yatırımcıların yapamadığı bir diğer şeyse ulusal laboratuvarları ve üniversiteleri bu meselenin içine çekmek. Bu yeteneğe sahip tek kurum hükümet. Savunma Bakanlığı bünyesindeki ileri araştırma dairesi DARPA'nın yaptığı da bu.

- Neden DARPA'nın enerji araştırmaları için iyi bir model olduğunu düşünüyorsunuz?
DARPA internetin geliştirildiği yerdi ve bu işi yaptıklarında bütün kullanım alanlarını tam anlamıyla bilmiyorlardı. Fakat bu kavramı geliştirdiler ve bu temel araştırma sayesinde internetin yıldızı parladı. GPS teknolojisi de DARPA'da geliştirildi. Ve yine o dönemde bu teknolojinin de nasıl geliştirilebileceği ve pek çok ticari amaç için kullanılabileceği bilinmiyordu.

- Abu Dabi hükümeti alternatif enerji kaynaklarına yönelik araştırmada bir merkez olma umuduyla ARPA-E projesine benzer bir proje tasarladı. Projeye 15 milyar dolar ayırdı. Siz ise 15 milyon dolar ödenek ayırıyorsunuz. Bunu yeterince ciddiye alıyor muyuz sizce?
15 milyon doları ayağa kalkmak ve harekete geçmek için geçici bir yatırım olarak değerlendirebilirsiniz. Yetkili kurum, başlangıç için 300 milyon, izleyen dönemlerde yılda 1 milyar dolar ayrılmasını öngörüyor. Bu rakamları daha önceden bu çeşit başlangıçlar içinde yer almış uzmanların önerisiyle belirledik.

- Siz bir Demokratsınız, bu nedenle şimdi soracağım uygun olmayabilir ama hangi başkan adayı alternatif enerji araştırmalarına daha iyi destek verebilir sizce?
Her ikisinin de şu anki başkandan daha iyi planları var. Bu açıdan bakıldığında kazançlıyız. Alternatif enerji araştırmalarına en büyük önemi atfeden Senator Obama gibi görünüyor. Fakat Senator McCain'in de ihtiyacın farkında olduğunu düşünüyorum. Arizona'dan gelen biri olarak güneş enerjisinin faydalarını birinci elden görmüş biri. Bu kanunlaştırmaya her iki partiden de destek var ve bu nedenle araştırma projesinin her iki aday tarafından da uygun bulunacağını göreceksiniz sanırım. Bu partiler üstü bir konu.

- Avrupa Birliği alternatif enerji kullanımı konusunda daha arzulu. Yarışı kaybediyor muyuz yoksa?
Şu anda öyle. Fakat onları yakalayamayacak kadar geride olduğumuzu sanmıyorum. Bundan sonraki adım kesin olarak uluslararası dayanışmadır. Karbon tutma ve ayrıştırma işlemlerini ele alırsanız, bu alandaki gelişme çok pahalıya patlayacaktır. Eğer kaynaklarımızı ve aklımızı biraraya getirirsek hepimiz için faydalı olacak bu atılımı gerçekleştirmek için birlikte çalışabiliriz. Ardından da bunu büyük miktarda kömür tüketen Çin, Hindistan ve diğer ülkeler için kullanılabilir hale getirmemiz gerekiyor.

- "Sputnik vakasına benzer bir dönüm noktasındayız" dediniz. Amerikan hükümetinin o zamanki gibi bu duruma da bilim ve teknolojiye yoğun yatırımlar yaparak yanıt vereceğini düşünüyor musunuz?
Bunu görmek isterim. Şu anda finans kuruluşlarına yönelik multi milyar dolarlık kurtarma operasyonuyla ve milli gelirdeki büyük açıkla meşgulüz. Fakat ben kesinlikle yılda bir milyar dolarlık yatırım yapabileceğimizi düşünüyorum. Birkaç yıl önce petrol şirketlerine vergi teşvikleri verdik ve fiyatı varil başına 50 dolar olduğunda da geri aldık. Fiyatlar katlandığı için bu teşviklere artık gerek kalmıyor. On yıl zarfında petrol şirketlerine yapılan vergi kesintilerinden yaklaşık olarak 20 milyar dolar kazanabilir ve bunları alternatif enerji araştırmalarında kullanabiliriz. Bu şekilde bütçe açığını büyütmekten çok teşvikleri bu alana kaydırmış oluyoruz.

- Eğer kendimizi alternatif enerjilerin bulunmasına adamazsak ne olur?
Üç yıl önce Ulusal Akademiler'e partiler üstü bir mektup yazılmasına yardımcı oldum. Onlardan Amerika'nın 21'inci yüzyıldaki rekabet gücüyle ilgili bir rapor hazırlamalarını rica ettim. İşin sonu, birtakım değişiklikler yapmadığımız takdirde yedi yaşındaki kızım ve onun kuşağı daha düşük bir yaşam standardını miras alacak. Bunun nedenlerinden biri de enerji bağımlılığı. Bu çok önemli bir alan ve marjinal değişikliklere sahip olamayabiliriz. Yani var olanın dışında temel bir buluş yapmamız gerekiyor.


"Marjinal değişime sahip olamayabiliriz. Yapmamız gereken temel bir buluş."

sayı: 4