Hayatının bu aşamasında Kelley Krostoski'nin oldukça basit birkaç beklentisi var: İleri teknoloji ve yönetim danışmanı olarak -iki kızının üniversite ödemelerini kolayca yapmasına yetecek- başarılı bir iş hayatı ve Ore (Portland) şehrinin hemen dışındaki kasabası Beaverton'da rahat bir emeklilik geçirmesine yetecek kadar birikim.

Ama 47 yaşındaki Krostoski şubat ayından beri işsiz. Tekrar işe başlamak için ücretinin yüzde 40 azaltılmasını seve seve kabul edecekti, ama şirket eleman alımını askıya aldı. Evinde, normalde iş gününün tam ortası olan bir zamanda soruları yanıtlarken, "Pek çok eski çalışma arkadaşım bir yıldan uzun süredir işsiz" diyor. "Bunun böyle sürüp gidebileceğini düşünmek sinir bozucu."

Bugünün işsizlik verileri Krostoski gibi iş arayanlar için pek ferahlatıcı değil. ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu'na göre ülke çapında işsizlik oranı, mayıs ayındaki yüzde 9.4'den yüzde 9.5'e yükselmiş durumda. Columbia Üniversitesi'nde ekonomi politik hocası olan Sharyn O'Halloran, "Bu noktada böylesine yüksek bir rakama ulaşmış olmak kesinlikle rahatsız edici" diyor. "Umduğumuz istikrarı göremiyoruz."

Bu, işsizlik açısından son 26 yılda yaşana en kötü durum. Yüzde 10 düzeyine bu kadar yakın olduğumuz son tarih 1982 ile 1983 ekonomik durgunluğu arasındaydı. O zaman ülke tasarruf ve borç kriziyle, 1979 petrol bunalımının sonuçlarıyla ve yüzde 21.5'e varan asgari faiz oranlarıyla boğuşuyordu.

İşler gene bu kadar kötüleşebilir mi? Belli değil. Birkaç iyimse iktisatçı "yeşil filizler"e işaret etse de pek çok eyalette yaşananlar daha çok kavrulmuş toprağı andırıyor. Bu durum özellikle Kaliforniya, Oregon ve Nevada'nın içinde bulunduğu bir grup Batı eyaleti için geçerli. Bu eyaletlerde işsizlik oranı yüzde 11'i aşmış durumda.

Söz konusu eyaletlerde ekonominin görüntüsü iç kapayıcı. Kaliforniya'nın artan bütçe açığı, bu eyalette borç ödemelerinin yerini borç senetlerinin alması anlamına gelebilir. Son bir yıl içinde Nevada'da 300 binden fazla ipotekli konut borcu ödenemediği için satılmış durumda. Oregon İstihdam Dairesi yetkilileri, Kaliforniya gibi yerlerden gelen ve sayıları giderek artan işsizlere iş bulmaya çalıştıklarını söylüyorlar. Bir de Michigan gibi, büyük ölçüde tek bir sektöre bağımlı eyaletler var. Bu eyalette işsizlik oranı şu anda yüzde 14.1 ve bütçe açığı yaklaşık 1.7 milyar dolara ulaşmış durumda. Bu eyaletlerin tümünde, eğitim, kamu güvenliği ve parklara ayrılan kaynaklarda yapılan kesintiler daha da artabilir.

Ama her şeye rağmen şu anki "Büyük Durgunluk" ["Great Recession"], işsizlik oranının yüzde 25'e çıktığı ve ekonominin tam 43 ay küçülmeye devam ettiği "Büyük Bunalım" ["Great Depression"] kadar kötü değil. Bu durgunluk o kadar uzun sürmeyebilir, ama gene de akut olduğunu hissettiriyor. Öte yandan işsizlik oranları toplumsal, etnik ve ırksal gruplar arasında büyük farklılıklar gösteriyor. Modern güvenlik ağlarımız ve Başkan Obama'nın sosyal hizmet programlarını geliştirmeye yaptığı vurguya rağmen, çatlaklardan aşağı düşmek hala son derece kolay.

O'Halloran, "Bir zamanlar en fazla kazananlar şimdi daha az kazanıyor. Bu, insanların daha fazla çalışmak zorunda olacağı ve gelecek nesle yönelik yeni iş yaratma olanaklarının çok sınırlı olacağı anlamına geliyor" diyor. O'Hallaron'a göre devlet desteği işsizliğin etkisini hafifletse de, işsizlik oranının yüzde 10'u geçmesi durumunda insanlar ruhsal açıdan yıkılabilir. Buna nasıl tepki gösterirler? Son bir yılda nasıl tepki gösterdilerse az çok öyle: Tüketici harcamayacak. Bu daha da kötüleşirse, perakendecilerin elindeki stoklar büyümeye devam edecek, üreticiler üretimi kısacak ve her türden şirket daha da fazla çalışanı işten çıkarmak zorunda kalacak. Ayrıca yüksek işsizlik oranı çalışanların daha düşük ücretleri kabul etmeye hazır olacağı anlamına geliyor ve bu da bölgesel ve ulusal vergi düzeyinin düşmesi demek.

Obama Yönetimi akıntıyı tersine çevirmek için, işsizlere destek amacıyla, COBRA sağlık sigortasının sübvanse edilmesinden çalışanların ek kazanç sağlayacağı hafta sayısını artırmaya kadar bir dizi canlandırma paketi çıkardı. Ekonomiyi canlandırmaya ayrılan paranın da yeni istihdam yaratması bekleniyor. Ama "federal fonların eyaletlere akması" sürecinde duraksamalar yaşandı.

Krostoski gibi iş arayanlar açısından çift rakamlı işsizlik oranı belirsizliğin sürmesi anlamına geliyor. Kocasının serbest emlakçılık işi de çökmüş durumda. Bu ortamda, tasarruflarının mümkün olduğunca uzun dayanabilmesi için artık hiç gereksiz harcama yapmıyorlar. Kros toski, "Aynı ücreti tekrar alabilir miyim bilmiyorum" diyor. "Belki artık o günler tarih oldu."


* COBRA: Çalışanların sağlık harcamalarıyla ilgili kanun, "Consolidated Omnibus Budget Reconciliation Act"

sayı: 36